هوش مصنوعی و آینده کسب‌وکارهای ایرانی خارج از کشور

حسابداری مثال خوبی از تفاوت میان «جایگزینی یک شغل» و «جایگزینی بخشی از وظایف» است. ثبت فاکتور، دسته‌بندی تراکنش‌ها، استخراج اطلاعات مالی و تهیه گزارش‌های ساده هر روز بیشتر خودکار می‌شوند، به همین دلیل دفترداری سنتی ممکن است تحت فشار زیادی قرار بگیرد. اما یک حسابدار حرفه‌ای فقط عدد وارد نمی‌کند. مسائل مالیاتی، ساختار شرکت، برنامه‌ریزی مالی، قوانین محلی، کنترل ریسک و تصمیم‌های پیچیده تجاری همچنان نیازمند تخصص هستند.

این موضوع برای ایرانیان مهاجر اهمیت بیشتری دارد. فردی که تازه در آلمان، کانادا یا کشور دیگری کسب‌وکاری راه‌اندازی کرده، ممکن است زبان کشور را بداند، اما هنوز سیستم مالیاتی و قوانین تجاری را به‌خوبی نشناسد. یک حسابدار فارسی‌زبان که هم سیستم کشور میزبان را بفهمد و هم بتواند موضوع را برای مشتری ایرانی توضیح دهد، همچنان می‌تواند ارزش بالایی ایجاد کند. در واقع مدل کسب‌وکار از: «من حساب‌های شما را وارد می‌کنم.» به سمت: «من کمک می‌کنم وضعیت مالی کسب‌وکارتان را بهتر بفهمید و تصمیم درست بگیرید.» حرکت می‌کند.

یکی از حوزه‌هایی که AI به‌شدت در آن استفاده می‌شود، اطلاعات مهاجرتی است. بسیاری از سوال‌هایی که قبلا افراد برای پاسخ‌شان به سراغ وب‌سایت‌ها، انجمن‌ها یا مشاوران می‌رفتند، امروز مستقیما از یک دستیار هوش مصنوعی پرسیده می‌شوند؛ برای مثال: چه ویزایی مناسب من است؟ چه مدارکی نیاز دارم؟ مدت زمان پروسه چقدر است؟ شرایط اقامت چیست؟

این یعنی ارزش اقتصادی «اطلاعات عمومی» کاهش پیدا کرده است، اما یک پرونده مهاجرتی پیچیده فقط مجموعه‌ای از اطلاعات نیست. رد شدن درخواست قبلی، شرایط خانوادگی، مدارک ناقص، وضعیت شغلی خاص یا تغییر قوانین می‌تواند شرایط را کاملا عوض کند.

در بسیاری از کشورها ارائه مشاوره مهاجرتی پولی نیز نیازمند مجوز یا شرایط قانونی مشخص است، به همین دلیل AI می‌تواند در تحقیق و آماده‌سازی کمک کند، اما هنوز تفاوت بزرگی بین «اطلاعات عمومی» و «مسئولیت یک پرونده واقعی» وجود دارد. بدین ترتیب آینده مشاوران مهاجرت احتمالا بیشتر در تحلیل پرونده، استراتژی، بررسی مدارک، پیگیری و مسئولیت حرفه‌ای خواهد بود.

آژانس‌های مسافرتی یکی دیگر از کسب‌وکارهایی هستند که مدل سنتی آن‌ها با فشار روبه‌رو شده است. امروز کاربر می‌تواند از AI بخواهد که برای من یک سفر ۱۰ روزه به ایتالیا برنامه‌ریزی کن، هتل مناسب پیدا کن، بهترین محله برای اقامت را معرفی کن، رستوران پیشنهاد بده، یا یک برنامه روزانه آماده کن.

بخش بزرگی از کاری که زمانی نیازمند یک آژانس بود، حالا توسط خود مشتری انجام می‌شود. بنابراین آژانس‌هایی که فقط «پرواز و هتل پیدا می‌کنند» احتمالا مزیت کمتری خواهند داشت. اما سفرهای پیچیده داستان دیگری دارند. تورهای گروهی، خانواده‌های بزرگ، سفر سالمندان، سفرهای فرهنگی، مسیرهای پیچیده و پشتیبانی فارسی‌زبان همچنان می‌توانند ارزش زیادی داشته باشند. وقتی یک پرواز لغو می‌شود یا رزرو هتل مشکل پیدا می‌کند، داشتن یک انسان واقعی که مسئولیت حل مشکل را قبول کند، هنوز اهمیت دارد.

حالا یک رستوران ایرانی را تصور کنید. هوش مصنوعی می‌تواند برای آن کپشن اینستاگرام بنویسد، منو را ترجمه کند، نظرات مشتریان را تحلیل کند و حتی پیشنهادهایی برای تبلیغات ارائه دهد، اما نمی‌تواند برای مشتری قورمه‌سبزی یا فسنجان بپزد. اینجا تفاوت مهمی وجود دارد. AI ممکن است بسیاری از کارهای اطراف کسب‌وکار را انجام دهد، اما نمی‌تواند خود محصول اصلی را جایگزین کند، به همین دلیل کسب‌وکارهایی مانند رستوران، کترینگ، آرایشگاه، تعمیرات و خدمات فنی در برابر جایگزینی مستقیم با AI مقاوم‌تر هستند. البته راه‌اندازی رستوران همچنان می‌تواند بسیار پرهزینه و دشوار باشد و مقاوم بودن در برابر هوش مصنوعی به معنای سودآور بودن خودکار نیست.

هوش مصنوعی می‌تواند پیشنهاد بدهد. می‌تواند تشخیص اولیه انجام دهد. می‌تواند رزرو مشتریان را مدیریت کند، اما نمی‌تواند بسیاری از کارهای فیزیکی را خودش انجام دهد. ممکن است از یک ماشین لباسشویی خراب عکس بگیرید و AI حدس بزند مشکل از کدام قطعه است، اما هنوز یک نفر باید دستگاه را باز کند و آن قطعه را تعمیر یا تعویض کند. همین موضوع درباره برق‌کاری، لوله‌کشی، مکانیکی، آرایشگری و بسیاری از خدمات زیبایی صدق می‌کند. AI  احتمالا وارد این کسب‌وکارها می‌شود، اما بیشتر به‌عنوان ابزار دست انسان، نه جایگزین کامل او.

زبان فارسی برای بسیاری از کسب‌وکارهای ایرانی خارج از کشور سال‌ها یک مزیت مهم بوده است، اما این مزیت در حال تغییر است. ترجمه هم‌زمان، چت‌بات‌ها و ابزارهای زبانی باعث شده‌اند ارتباط بین زبان‌ها آسان‌تر شود؛ یعنی فقط این‌که «من فارسی صحبت می‌کنم» ممکن است در آینده مزیت کافی برای یک کسب‌وکار نباشد، اما زبان فقط بخشی از ماجراست.

شناخت فرهنگ، اعتماد، تجربه مهاجرت، شناخت رفتار مشتری ایرانی و فهم هم‌زمان سیستم کشور میزبان همچنان مزیت بزرگی است. یک حسابدار ایرانی فقط فارسی صحبت نمی‌کند. او ممکن است بهتر بفهمد یک مهاجر تازه‌وارد از چه چیزی سردرگم شده است. یک برگزارکننده مراسم ایرانی فقط ترجمه نمی‌کند. او می‌داند در یک عروسی ایرانی چه چیزهایی اهمیت دارند. یک فروشگاه ایرانی فقط محصولات را نمی‌فروشد. می‌داند جامعه ایرانی در مناسبت‌هایی مثل نوروز دنبال چه چیزهایی است. این نوع شناخت را نمی‌توان به همان سرعتی که متن ترجمه می‌شود، خودکار کرد.

یکی از مدل‌هایی که احتمالا بیشترین فشار را احساس خواهد کرد، کسب‌وکاری است که مشتری فقط به این دلیل به آن پول می‌دهد که صاحب کسب‌وکار اطلاعاتی دارد که مشتری ندارد. هوش مصنوعی در حال کاهش قیمت اطلاعات است. ترجمه ساده، تحقیق اولیه، تولید محتوای عمومی، برنامه‌ریزی سفر و توضیح اطلاعات پایه هر روز ارزان‌تر می‌شوند؛ بنابراین کسب‌وکار آینده باید چیزی فراتر از اطلاعات ارائه دهد، چیزهایی مثل: اعتماد، تخصص، مسئولیت، تجربه، مهارت عملی، روابط محلی، محصول فیزیکی یا شناخت عمیق مشتری.

سوال مهم برای کسی که می‌خواهد کسب‌وکاری راه‌اندازی کند دیگر فقط این نیست: «آیا AI می‌تواند بخشی از این کار را انجام دهد؟» تقریبا در همه مشاغل جواب این سوال بله خواهد بود. سوال بهتر این است: «مشتری دقیقا بابت چه چیزی به من پول می‌دهد و آیا همان بخش را AI می‌تواند به‌راحتی جایگزین کند؟»

با توجه به مسیر فعلی هوش مصنوعی، کسب‌وکارهایی که بر مهارت فیزیکی، حضور محلی، اعتماد، مسئولیت حرفه‌ای و تجربه انسانی تکیه دارند، در برابر جایگزینی مستقیم مقاوم‌تر هستند. رستوران‌ها، فروشگاه‌های مواد غذایی، آرایشگاه‌ها، خدمات فنی و تعمیراتی در این گروه قرار می‌گیرند. حسابداری، آموزش و خدمات مهاجرتی احتمالا تغییر زیادی خواهند کرد، اما متخصصانی که روی تحلیل، اعتماد، مسئولیت و خدمات شخصی تمرکز کنند همچنان می‌توانند جایگاه قوی داشته باشند. ترجمه عمومی، تولید محتوای ساده، دیجیتال مارکتینگ سطح پایین و برنامه‌ریزی معمولی سفر فشار بیشتری را تجربه خواهند کرد، اما این مشاغل هم الزاما از بین نمی‌روند. فقط ساده‌ترین بخش خدمات آن‌ها ارزان‌تر می‌شود و شاید همین مهم‌ترین نکته برای کارآفرینان ایرانی خارج از کشور باشد:

هوش مصنوعی اطلاعات را ارزان‌تر می‌کند، اما اعتماد، مسئولیت، شناخت فرهنگی، مهارت واقعی و رابطه انسانی هنوز به‌سادگی قابل جایگزین شدن نیستند.

برای بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک، آینده دقیقا در همین تفاوت قرار دارد.

این مقاله بر اساس بررسی Abhavij از تحقیقات جدید درباره هوش مصنوعی، بازار کار، کسب‌وکارهای کوچک و آینده مشاغل تهیه شده است، از جمله مطالعات سازمان بین‌المللی کار، OECD، مجمع جهانی اقتصاد و پژوهش‌های مرتبط با زبان فارسی و هوش مصنوعی.

در معرض هوش مصنوعی بودن به معنای از بین رفتن یک شغل یا کسب‌وکار نیست. در بسیاری از موارد، AI  ابتدا وظایف را تغییر می‌دهد و پس از آن مدل کسب‌وکار را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

برای ایرانیان خارج از کشور، ترکیب شناخت فرهنگ ایرانی با تجربه زندگی و کار در کشور میزبان می‌تواند همچنان یک مزیت مهم باشد، به‌خصوص زمانی که این شناخت با مهارت، تخصص، اعتماد و خدمات واقعی همراه شود.