ولنتاین و سپندارمذگان؛ وقتی همدلی جایگزین جشن شد

عشق از کهن‌ترین و عمیق‌ترین احساسات انسانی است؛ احساسی که در فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف، به شکل‌های گوناگون گرامی داشته شده است. در دنیای امروز، روز ولنتاین به‌عنوان نماد عشق رمانتیک در بسیاری از کشورها شناخته می‌شود، در حالی که در فرهنگ ایرانی، سپندارمذگان یا اسفندگان قرن‌ها پیش به‌عنوان روز عشق، زن و زمین جشن گرفته می‌شده است. شناخت این دو مناسبت، ما را با تفاوت نگاه فرهنگ‌ها به مفهوم عشق آشنا می‌کند.

ولنتاین چیست و از کجا آمده است؟

روز ولنتاین هر ساله در ۱۴ فوریه برگزار می‌شود و ریشه در تاریخ روم باستان دارد. روایت‌های مختلفی درباره منشأ این روز وجود دارد، اما مشهورترین آن به سن ولنتاین، کشیشی مسیحی، بازمی‌گردد. گفته می‌شود او در زمانی که ازدواج برای سربازان ممنوع شده بود، مخفیانه آن‌ها را به عقد یکدیگر درمی‌آورد و به همین دلیل اعدام شد. بعدها، این روز به نمادی از فداکاری در راه عشق تبدیل شد.
در دنیای مدرن، ولنتاین به روزی برای ابراز عشق و علاقه میان زوج‌ها تبدیل شده است. هدیه دادن گل رز قرمز، شکلات، کارت‌های عاشقانه و برگزاری قرارهای رمانتیک از رسوم رایج این روز به شمار می‌رود. ولنتاین امروزه بیشتر بر عشق رمانتیک و احساسی تمرکز دارد و جنبه‌ای جهانی پیدا کرده است.

سپندارمذگان؛ روز عشق در فرهنگ ایرانی

در مقابل ولنتاین، سپندارمذگان یکی از جشن‌های کهن ایرانی است که ریشه در آیین زرتشتی دارد. این جشن در تقویم باستانی ایران، در پنجم اسفند (و در برخی منابع ۲۹ بهمن) برگزار می‌شده است. واژهٔ «سپندارمذ» نام یکی از امشاسپندان و نماد زمین، فروتنی، عشق و بردباری است.
سپندارمذگان روزی بوده که مردان به زنان خود هدیه می‌دادند و از جایگاه زن، عشق پاک و نقش زمین به‌عنوان مادر هستی قدردانی می‌شد. برخلاف ولنتاین که بیشتر به روابط عاشقانهٔ دو نفره می‌پردازد، سپندارمذگان نگاهی عمیق‌تر و گسترده‌تر به عشق دارد؛ عشقی که شامل احترام، تعهد، خانواده و طبیعت می‌شود.

تفاوت نگاه ولنتاین و سپندارمذگان به عشق

یکی از تفاوت‌های اصلی این دو مناسبت، نوع نگرش آن‌ها به مفهوم عشق است.ولنتاین بیشتر بر احساسات فردی، هیجان و روابط عاشقانهٔ رمانتیک تمرکز دارد و جنبهٔ تجاری آن در دنیای امروز بسیار پررنگ شده است.در مقابل، سپندارمذگان عشقی آرام، پایدار و مسئولانه را ترویج می‌کند؛ عشقی که با احترام به زن، خانواده و زمین گره خورده است.از نظر فرهنگی، ولنتاین وارداتی و جهانی است، اما سپندارمذگان ریشه در هویت و تاریخ ایران دارد و بازتاب‌دهندهٔ ارزش‌های اخلاقی و انسانی ایرانیان باستان است.

چرا شناخت سپندارمذگان اهمیت دارد؟

در سال‌های اخیر، توجه دوباره به سپندارمذگان باعث شده بسیاری از ایرانیان به دنبال احیای این جشن کهن باشند. شناخت و گرامی‌داشت سپندارمذگان به معنای نفی ولنتاین نیست، بلکه فرصتی است برای آشنایی با ریشه‌های فرهنگی خودمان و داشتن نگاهی متعادل به سنت‌های بومی و جهانی.این جشن یادآور این نکته است که عشق فقط در هدیه و هیجان خلاصه نمی‌شود، بلکه در احترام، مسئولیت‌پذیری، وفاداری و توجه به طبیعت معنا پیدا می‌کند.

ولنتاین و سپندارمذگان هر دو نماد عشق هستند، اما از دو مسیر متفاوت. ولنتاین نمایندهٔ عشق رمانتیک در فرهنگ غربی است و سپندارمذگان جلوه‌ای از عشق عمیق، پایدار و انسانی در فرهنگ ایرانی. آگاهی از هر دو، به ما کمک می‌کند نگاه گسترده‌تر و آگاهانه‌تری به مفهوم عشق داشته باشیم و ارزش‌های فرهنگی خود را بهتر بشناسیم.

ولنتاین امسال در ایران؛ وقتی عشق شکل دیگری به خود گرفت

روز ولنتاین در بسیاری از نقاط جهان با گل، هدیه و قرارهای عاشقانه شناخته می‌شود، اما ولنتاین امسال برای بسیاری از ایرانی‌ها حال‌وهوایی کاملاً متفاوت داشت. در شرایطی که فشارهای اقتصادی، نگرانی‌های اجتماعی و فضای ملتهب کشور بر زندگی روزمره مردم سایه انداخته بود، این مناسبت جهانی عملاً از ذهن بسیاری کنار رفت. نه ویترین‌ها حال‌وهوای همیشگی را داشتند و نه خیابان‌ها نشانی از جشن‌های معمول ولنتاین.

فراموش شدن ولنتاین در سایهٔ شرایط اجتماعی

در ولنتاین امسال، اولویت ذهنی مردم دیگر خرید کادو، گل و شکلات نبود. مسائل مهم‌تر و عمیق‌تری جامعه را درگیر کرده بود؛ مسائلی که باعث شد توجه‌ها از مناسبت‌های نمادین فاصله بگیرد. برای بسیاری، عشق در این روز نه در هدیه دادن، بلکه در همدلی، همراهی و ایستادن کنار یکدیگر معنا پیدا کرد.فضای عمومی جامعه نشان می‌داد که مردم بیش از هر زمان دیگری، درگیر واقعیت‌های ملموس زندگی هستند؛ واقعیت‌هایی که اجازه نمی‌داد ولنتاین به شکل رایج و تجاری خود برگزار شود.

خیابان‌ها؛ جایی که عشق معنای تازه‌ای یافت

در حالی که انتظار می‌رفت ولنتاین با جشن‌های دونفره همراه باشد، خیابان‌ها به صحنهٔ نوعی دیگر از ابراز عشق تبدیل شدند. بسیاری از مردم در تجمعات و اعتراضات حضور پیدا کردند و احساسات خود را نه فقط نسبت به یک فرد، بلکه نسبت به هم‌وطنان‌شان نشان دادند. این حضور، برای عدهٔ زیادی شکل تازه‌ای از عشق بود؛ عشقی جمعی، انسانی و مسئولانه.
در این فضا، مفهوم عشق از رابطهٔ شخصی فراتر رفت و به همدردی، حمایت و احساس تعلق اجتماعی گره خورد. مردمی که شاید فرصتی برای گفتن «دوستت دارم» به شکل مرسوم نداشتند، آن را با حضور، همراهی و فریاد مشترک بیان کردند.

عشق فردی یا عشق اجتماعی؟

می‌توان گفت ولنتاین امسال برای ایرانی‌ها بیش از آنکه یک مناسبت تقویمی باشد، آینه‌ای از شرایط جامعه بود. روزی که نشان داد عشق همیشه در قالب‌های تکراری جا نمی‌گیرد و گاهی خود را در سکوت، حضور، همدلی و ایستادگی نشان می‌دهد.برای بسیاری از مردم، این ولنتاین نه با گل و شکلات، بلکه با احساس مسئولیت نسبت به یکدیگر معنا شد؛ احساسی که شاید ماندگارتر و عمیق‌تر از هر هدیه‌ای باشد.

ولنتاین امسال در ایران، روزی متفاوت و غیرقابل‌پیش‌بینی بود. روزی که کمتر کسی به شکل معمول آن را به یاد آورد، اما عشق به شکلی دیگر و جمعی‌تر خود را نشان داد. این تجربه نشان داد که عشق، بسته به شرایط اجتماعی، می‌تواند تعریفی تازه پیدا کند و از یک احساس فردی به یک پیوند انسانی و اجتماعی تبدیل شود.